Urban Lab Watergraafsmeer groot succes ! 12 december 2011
De Urban Lab WATERgraafsmeer vond plaats op 12 december 2011. Een ontwikkelsessie georganiseerd door het WATERgraafsmeer-programma en kennisnetwerk NederLandBovenWater. Hieronder vindt u het verslag van de dag, de diverse vraagstukken die de revue zijn gepasseerd en de bijbehorende filmpjes.
Het programma begon stralend op de 32ste verdieping van de Rembrandt Tower Boardroom. Na de opening door Manfred van der Heijde namen Peter van Rooy en Maarten Claassen de deelnemers mee in de uitdaging van de dag. Dit wordt gevolgd door een film-introductie van de tien cases van de dag. In verschillende groepen hebben de groepen kennis gemaakt met het gebied en met elkaar. Na de excursies, vonden de workshops plaats op 10 unieke en verschillende locaties in de Watergraafsmeer. De dag werd afgesloten in Café Restaurant Boven Nul bij de Jaap Eden IJsbaan waar alle groepen weer bij elkaar kwamen om de oogst van de dag te pitchen. Kennis en ideeën zijn met elkaar gedeeld om door te breken in 10 verschillende kansen, vastlopers en projecten in de Watergraafsmeer polder. Impulsen zijn gegeven en verbindingen met andere spelers zijn gelegd en hebben tot nieuwe waarde geleid. Het was een overweldigend succes met zo’n 120 enthousiaste en inspirerende mensen.
Er waren veel positieve reacties. Deelnemers hebben de dag omschreven als een energieke en veelbelovende evenement waar men meer zicht heeft gekregen over alles wat er speelt en waar gezamenlijk naar oplossingen werden gezocht. Er werd veel informatie uitgewisseld, veel nieuwe ontmoetingen vonden plaats en veel nieuwe ideeën werden opgedaan; het was kortom een inspirerende dag!
Naar aanleiding van de positieve reacties kunnen we constateren dat Urban Lab WATERgraafsmeer een vervolg verdient. Zowel lokale als nationale experts hebben zich vol energie en met veel kennis over gebiedsontwikkeling gestort op tien verschillende vraagstukken, in de Watergraafsmeer polder. De cases werden aangedragen door de verschillende stakeholders actief in het WATERgraafsmeer programma, vanuit een behoefte om door te breken in kansen die zich voordoen en om nieuwe ideeën en inspiratie op te doen. In verschillende workshops zijn er daadwerkelijk stappen vooruit gezet, zoals ook te lezen is in de verslagen van de doorbraken. Soms is er met name vanuit de externe blik waardevolle kennis en energie toegevoegd.
We hopen dat er meer active sympathisanten voor de WATERgraafsmeer aanpak en het programma zijn bijgekomen!
Hier kunt u het verslag van de dag en foto's vinden. Bij elke omschrijving van de workshop hieronder kunt u ook het deelverslag en deelvideo verslag vinden.
Hieronder lees je de uitnodiging en case beschrijvingen van het Urban Lab van 12-12.
Maandag 12 december aanstaande zal het Urban Lab WATERgraafsmeer plaatsvinden. Een ontwikkelsessie georganiseerd door het WATERgraafsmeer-programma en kennisnetwerk NederLandBovenWater. Het doel van de dag is om samen door te breken in 15 verschillende vastlopers en projecten in de Watergraafsmeer polder. We dagen je uit, doe je mee?
Watergraafsmeer is als bestaand stedelijk gebied uitgedaagd door de nieuwe realiteit. Stedelijke verdichting en klimaat verandering zijn de aanleiding. Als WATERgraafsmeer staan wij voor een unieke aanpak waarbij we passievol samen werken aan oplossingen voor een toekomstbestendige stadswijk. De uitdaging van het gebied kunnen we alleen samen tot waarde brengen, delen is het nieuwe vermenigvuldigen. Dit vraagt om nieuw leiderschap, transparantie en zelfkritisch vermogen.
Op 12 december staan de uitdagingen in de praktijk van de Watergraafsmeer polder centraal. We dagen je uit hier de juiste impuls aan te geven en verbinding te maken met andere spelers dat tot nieuwe waarde leidt. Na ontvangst en opening in de Rembrandt Tower Boardroom in Amsterdam, zullen we de Watergraafsmeer polder in gaan. Op verschillende locaties breken we samen met projectleiders en betrokkenen door barrières heen en vergroten we de slaagkans van initiatieven. Aan het einde van de middag zullen we de oogsten delen op de locatie Jaap Eden Schaatsbaan.
Hieronder vind je meer infomatie over de verschillende vraagstukken
1. Middenmeer tegen minder (verslag workshop, klik hier) Het sportpark Middenmeer is binnen de polder Watergraafsmeer het laagst gelegen gebied (-5,80 m NAP). Niet verwonderlijk dat deze omgeving te kampen heeft met waterproblemen. Vroeger vonden we het misschien normaal dat een sportwedstrijd werd afgelast vanwege het weer en de slechte staat van het veld. We zijn veel meer gaan sporten en het gebruik van de velden, zeker in de stad, intensiveert. Hiervoor worden o.a. de sportvelden getransformeerd tot kunstgrasvelden. Er zijn ideeën ontstaan over het realiseren van extra waterberging door de aanleg van waterbergende kunstgrasvelden (8.000 m2 per veld). Met deze velden kan een forse verlichting worden gerealiseerd.
Kunnen de maatschappelijke kosten van de problematiek en urgentie in kaart worden gebracht, en eveneens voor dit idee? Kunnen we denken in minderkosten in plaats van in meerkosten, door toepassing van nieuwe verdiemmogelijkheid of cocreatie? Is dit een goede combinatie, verhoogde kunstgrasvelden en natuurlijke onderloopgebieden? Hoe krijgen we deze ideeën gefinancierd, is de realisatie van een waterbank in stedelijk gebied een optie? Waar gaan we dan niet in investeren (bijvoorbeeld in infrastructuur beheer en extra aanleg van groene daken)?
2. Doorbreken in proces: duurzame weg (verslag workshop, klik hier) Een duurzame en innovatieve inrichting van de openbare ruimte is een grote uitdaging. Klimaatverandering dwingt ons te kijken naar een duurzame leefomgeving waarin watermanagement, duurzame energie en de reductie van CO2 en luchtvervuiling centraal staan. In de Watergraafsmeer staan vele ontwikkelingen gepland die een kans vormen deze duurzame leefomgeving te realiseren. Stadsdeel Oost, Waternet en diverse andere partijen onderzoeken de mogelijkheden hiervoor. Onze duurzame weg in de Eenhoorn is een antwoord op onze eigen plaatselijke thematiek, die nieuwe mogelijkheden en technieken biedt die exporteerbaar zijn. Er is een overvloed aan ideeën en partijen zijn enthousiast.
Hoe breken we hier door in: - geschikte locatie - financiering - eigenaarschap?
3. Lessons learned, Jaap Eden als aanjager van duurzame (gebieds)transitie (verslag workshop, klik hier)
De Jaap Eden ijsbaan wil zijn restwarmte duurzaam inzetten voor verwarming van nabij gelegen woonwijken. Samen met diverse partijen wordt momenteel een haalbaarheidstudie uitgevoerd om na te gaan of hiervoor een sluitende businesscase kan worden gevonden. De samenwerkingsovereenkomst is eveneens vastgelegd in één van de landelijke Green Deals.
Hoe kan dit initiatief een aanjager zijn voor meer oplossingen, andere energievoorzieningen en meer verdienmogelijkheden met energie? De participanten zoeken en staan open voor nieuwe proposities.
De ontwikkelingen en het proces kunnen een goed inzicht geven en een voorbeeld zijn voor andere vernieuwende projecten. Welke lessen trekken we hieruit en zijn exporteerbaar naar elders?
Hoe vormen we nieuwe (onverwachte) allianties, met een duurzaam én economisch perspectief voor allen.
In deze workshop verkent u uw eigen mogelijkheden en die van uw toekomstige partners. Het geeft richting aan de nieuwe rol die de (lokale) overheid kan/ moet aannemen, als het gaat om faciliteren van duurzame ruimtelijke ontwikkeling.
4. Oplossen en doorontwikkelen in beheer: Treublaan (verslag workshop, klik hier) In de infrastructuur rond het Amstelstation zitten enkele kritieke plekken voor wateroverlast bij hevige regenval: de spoortunnel op de mr. Treublaan en de tramlus voor het station. Enkele keren per jaar leidt dit tot verkeershinder en zelfs tot het belemmeren van de tram. Oplossen van dit knelpunt is zowel technisch als procesmatig complex en stagneert daarom. Deze case betreft een samenspel tussen klimaat, straat, water, ruimtelijke ontwikkeling en beheer openbare ruimte. De verantwoordelijkheden voor de oplossing kunnen maar moeilijk belegd worden.
Hoe stellen we weer het gebied centraal? Is er een ander verdienmodel mogelijk waarin resultaat en kwaliteit centraal staan? Hoe vinden we een manier om kleine ontwikkelstappen (gericht op oplossen wateroverlastknelpunt, maatschappelijk probleem) te implementeren in het beheer van andere publieke en private stakeholders vanuit gedeeld eigenaarschap? Hoe kan de ontwikkeling van onderaf in het bestaande gebied doorbreken met de actieve huidige partners.
5. Kennis uit de eigen achtertuin (verslag workshop, klik hier) Stadsdeel, gemeente en bewoners weten de schat aan kennis van kennisinstellingen niet te vinden! Op 3 november is daarom een convenant rond het eerste gebiedsgerichte kennis- en opleidingsprogramma van Nederland ondertekend. De uitdaging is de intenties uit het convenant te vertalen naar acties. Kennis en kennisinstellingen worden nu fragmentarisch ingezet en nieuwe generaties worden opgeleid zonder het idee van netwerksamenleving en de faciliterende overheid?
Hoe kunnen we deze zaken bundelen en komen tot een toekomstbestendige samenleving? Welke kansen zijn er en hoe pakken we die aan? Welke katalyserende rol hebben de HvA en andere kennisinstellingen bij de toekomstbestendigheid van hun eigen achtertuin?
6. Doorbreken in lokale initiatieven; occupy WATERgraafsmeer (verslag workshop, klik hier) Door gebrek aan financiën, informatie, niet genoeg energie, free riders, mensen die van een afstandje toekijken, complexiteit etc. lijken veel duurzaamheidsprojecten van bewoners en betrokkenen niet van de grond te komen. Park de Meer bijvoorbeeld, een wijk in de Watergraafsmeer, heeft het in zich om geheel zelfstandig te kunnen zijn en een bolwerk van duurzaamheid en innovatie te zijn, toch is het rustig... wie neemt het initiatief? Maar binnen Watergraafsmeer zijn er vele mooie initiatieven die toch niet van de grond lijken te komen. We zien succesvoorbeelden in andere delen van het land van gezamenlijke inkoop van energiesystemen die ook voor bedrijven winstgevend zijn. Hoe vinden deze bedrijven hun klanten?
Hoe kan de potentie van de energieke samenleving aangeboord worden? Welke prikkels of zaken zijn nodig om het gebied echt tot 'eigendom' van de bewoners te maken en hoe moet de overheid zich hierbij opstellen?
7. Buiten in de stad (verslag workshop, klik hier) Intratuin is een bekend en goed florerend tuincentrum in de Watergraafsmeer. Onder andere namen en steeds op een andere locatie is het tuincentrum al sinds het begin van de vorige eeuw in de Watergraafsmeer gehuisvest. De laatste verhuizing maakte plaats voor Park Frankendael. Sindsdien grenst Intratuin aan dit succesvolle buurtpark. Het tuincentrum en Park Frankendael vragen erom beter met elkaar verbonden te worden. De buitenplaats die hierdoor ontstaat, kan d.m.v. zowel groen als open water, positief bijdragen aan de leefkwaliteit en de wateropgave in de polder Watergraafsmeer. Tegelijkertijd kan door het realiseren van woningbouw een business case gemaakt worden. Transformatie van dit gebied vraagt om een vernieuwende aanpak waarin de huidige en toekomstige gebruikers een actieve rol spelen zonder dat het de gemeente geld kost. Inspiratie daarvoor is het idee van een toekomstig 'Buiten in de Stad', zoals het gerestaureerde buitenhuis Frankendael naar de rijke historie van de Watergraafsmeer verwijst.
Stelt U zich een glazen Bijenkorf voor in meerdere verdiepingen. Intratuin heeft zich daarin als tuincentrum geheel kunnen vernieuwen inspelend op actuele maatschappelijke en commerciële ontwikkelingen (bv. slow food, spa en horecavoorzieningen). De vrijgespeelde ruimte is gebruikt voor groen en water, waardoor meer waterberging is ontstaan. Een aantal woongebouwen spiegelen zich in het water rond een fontein verbonden door de monumentale Lindenlaan van Park Frankendael. De Nobelweg vormt geen barrière meer in het uitgebreide park. Bovendien is het parkeren geïntegreerd in de bebouwing en is de hele locatie zelfvoorzienend in het gebruik van energie.
De vraag is of deze voorgestelde geleidelijke transformatie van de locatie Intratuin een kansrijke optie is voor een positieve business case. Voor welke partijen is dit een aantrekkelijk perspectief om in te investeren? Welke weg slaan we in?
8. Levenscyclus in de Eenhoorn (verslag workshop, klik hier) In de wijk Eenhoorn in de Watergraafsmeer ligt een opgave om ten tijde van gefaseerde ontwikkelingen de leefkwaliteit hoog te houden. Naast nieuwbouw speelt hier ook de vervanging van een inlaatconstructie voor water uit de boezem. Er zijn ideeën om deze ingewikkelde, ondergrondse constructie te vervangen door een open hemelwaterriool. Bij deze ontwikkeling zetten we de levenscyclus centraal (Systeemverandering III van NLBW). De uitdaging: - eigenaarschap - financiering - maatschappelijke kosten en opbrengsten - beheer versus investeren in relatie tot levenscyclus - wie doet wat?
9. Duurzaam, aantrekkelijk Science Park (verslag workshop, klik hier) Science Park Amsterdam is een gebiedsontwikkelingsproject waarin de gemeente, de UvA en NWO (de nederlandse organisatie voor wetenschappelijk onderzoek) samenwerken. In het gebied zijn woningen en een nieuwe beta-faculteit gerealiseerd. De komende jaren zullen nog meer gebouwen voor wetenschap en bedrijven gerealiseerd worden. Duurzaamheid is een van de randvoorwaarden in deze ontwikkelingen. Onderdeel daarvan is warmte/koude-opslag. Vanuit het project Science Park Amsterdam faciliteren we gebouweigenaren om warmte/koude toe te passen. Er doen zich ook kansen voor die we graag willen pakken maar die niet eenvoudig realiseerbaar zijn.
Zo zijn er diverse datacenters in het gebied (reeds gerealiseerd, deels in aanbouw, deels nog gepland) die d.m.v. warmte/koude opslag hun processen koelen. Hierbij komt veel restwarmte beschikbaar. De uitdaging is hoe deze restwarmte ingezet kan worden in de omgeving. Masterstudenten van de Universiteit Utrecht hebben op ons verzoek onderzoek gedaan naar de hergebruikmogelijkheden van restwarmte van datacenters in Science Park Amsterdam. Zij zullen hun onderzoeksuitkomsten presenteren. Verder zullen we kijken naar de mogelijkheden van het stadswarmtenet en naar een project in Science Park Amsterdam waar het wel gelukt is om warmte- en koudevraag aan elkaar te koppelen. In de workshop zal met name gekeken worden naar organisatie en samenwerking.
10. Het experiment van de nieuwe ruimtelijke ontwikkelstrategie (verslag workshop, klik hier) Amsterdam zoekt naar de invulling van de nieuwe ruimtelijke ontwikkelstrategie. Het gebied Watergraafsmeer kan hierin een rol spelen door de gecombineerde opgaven op het gebied van stedenbouw én kwaliteit (leefbaarheid en duurzaamheid). Aan de hand van een concreet gebied worden de voorstellen van de nieuwe RO strategie als experiment toegepast.
Pakt Amsterdam door of lijkt ze te twijfelen? Wordt WATERgraafsmeer gesteund?
De winnaars van Wetskills Amsterdam (onderdeel van het jongerenprogramma van de International Water Week 2011) gaan op 3 juni op reis naar Marokko. Rosy, Mehdi, Wouter en Niels bezoeken een project van WereldWaternet in Rabat.
Lees meer... Winnaars Wetskills naar Marokko
Symposium Nieuwe Sanitatie 10 mei 2012
Een Nieuw Perspectief op afvalwater - nieuwe Sanitatie toepassen in gebiedsontwikkelingen
Georganiseerd door AgentschapNL, STOWA,CURNET en Waternet
Wetenschap – Praktijkmiddag 9 mei 2012
Kennis laten stromen & verbinden
Een dialoog over lopende en nieuwe urbane processen, over partnervormen en constellaties, over meten, weten en leren omgaan met onzekerheden. Uitnodiging
Georganiseerd door Nicis Institute en Stadsdeel Oost
